Polska Pielgrzymka do Rzymu

Sursum corda

- Jedziecie z nami do Rzymu?

- A dadzą nam urlop...?

- Piątek i tak będzie wolny. Załatwcie wolne na czwartek, w środę po południu ruszamy i akurat na czwartek wieczór będziemy w Rzymie.

Zmaganie się z pracodawcami i wspólnikami... Liczenie oszczędności, zapożyczanie się. W kwietniu 2005 roku większości pielgrzymów ostateczna decyzja o wyjeździe do Rzymu i jej wprowadzenie w czyn nie przychodzi łatwo. Tyle jest przecież “ważnych i nie cierpiących zwłoki rzeczy do zrobienia“.

W ślad za decyzją przychodzą kolejne trudności: jaką wybrać drogę, gdzie można kupić bilety, co z noclegami, czy samochód pokonać blisko 4000 kilometrów do Rzymu i z powrotem.

Od wtorku do środy media w Polsce przynoszą serię hiobowych wieści: Watykan zamknięty. Centrum Rzymu lada moment zostanie zamknięte. Być może w czwartek zamknięty zostanie Rzym. Nikt nie panuje nad chaosem organizacyjnym w Wiecznym Mieście. Korki zaczynają się ą50 kilometrów od Rzymu. Jeśli ktoś nie musi jechać, niech zostanie w Polsce, tu też będziemy uczestniczyć w pogrzebie Jana Pawła II, być może nawet bardziej efektywnie niż gdybyśmy udali się do Rzymu, gdzie tłum, chaos, wysokie koszty.... Włosi podnieśli dramatycznie ceny, nie sposób kupić nic do jedzenia za sensowne pieniądze. Zachęcamy, tych co jeszcze nie pojechali, by udać się do Krakowa, Częstochowy, własnej parafii i tam uczestniczyć w ostatniej drodze Papieża Polaka.

Największych optymistów ogrania zwątpienie.

- ...to może pojedziemy do Krakowa....

Bóg tak skonstruował ludzką naturę, że ludzie, których na co dzieñ przejmuje bojaźñ, w obliczu wyzwañ często ruszają do przodu dodawać otuchy wątpiącym “hetmanom“.

- Bez sensu. To po to były przygotowania, po to narażaliśmy się w pracy, żeby teraz dać się przestraszyć?! ¯eby Go zawieść po tym wszystkim co dla nas zrobił?

Niech się dzieje co chce... – my jedziemy do Rzymu. Jeśli taka wola Boża, utkniemy w korku pod Florencją.... Ale pojedziemy. Bez względu na wszystko, pojedziemy...

Postanowione. Sprawdzamy raz jeszcze bagaże, napełniamy termosy gorącą herbatą. Rodzina, przyjaciele dzwonią z ostatnimi pozdrowieniami. Ktoś przywozi kartkę wotywną, byśmy ją zawieźli do Rzymu.

Na szlaku

***

Halina, nauczycielka, 47 lat

Wiem, że to przejaw małej wiary, ale jestem przerażona jego śmiercią.

Dopóki był, było się do czego odwołać. Nawet, gdy ktoś kontestował naukę Naszego Wielkiego Papieża to siłą rzeczy był na straconej pozycji. To tak, jakby karzeł starał się wysadzić z siodła giganta.

W mojej pracy taka “instancja szczególnego znaczenia“, rzeczywista, z krwi i kości, a jednocześnie wybijająca się znacząco ponad przeciętność, była szalenie wygodna. Gdy uczniowie dali mi ostro popalić, zawsze miałam jakiś punkt odniesienia, który dawał mi dystans wobec codziennych trudów. Z chwilą jego śmierci przeraziło mnie, że to wszystko tracę.

Oczywiście wiedziałam, że nie jest nieśmiertelny. Wiedziałam, że choruje, bardzo ciężko. ¯e w każdej chwili może nas pożegnać. To oczywiste. A jednak jego śmierć bardzo mną tąpnęła.

Jestem tu, bo wobec tego rozstania, wszystko, absolutnie wszystko wydaje się małe i nieważne. Obowiązki w pracy, w domu, nawet przyjaźnie, które nie potrafią docenić wagi tego wydarzenia wydają się błahe, niegodne naszych starañ.

Modlę się o jego szybką beatyfikację i jeszcze szybsze wyniesienie na ołtarze. Wtedy znowu będzie. Nie historią, ale rzeczywistością. Coś w środku, we mnie mówi mi, że o ile dotąd wszystko było czekaniem na kolejne spotkanie z Nim, to teraz dni będą wypełnione oczekiwaniem chwili, w której zostanie wywyższony na ołtarze. Dopiero wtedy poczuję spokój duszy. Dziś jestem tu dlatego, by się o to modlić.

Już ł. dzieñ koczujemy w Rzymie z mężem. Wzięliśmy po tygodniu urlopu, by móc godnie go pożegnać. Wczoraj udało nam się po ą0 godzinach stania w kolejce wejść na chwilę do bazyliki. Nie potrafię opisać tego, co przeżyłam. Widziałam go poprzednio trzykrotnie w czasie wizyt w Krakowie. Ale wczorajszego spotkania nigdy nie zapomnę. Czuję dojmujący smutek, ale też ogromną wdzięczność za to, że mogłam go tu zobaczyć.

***

Z każdym kolejnym kilometrem zaczynamy utwierdzać się w słuszności podjętej decyzji. Mijamy ich na trasie. Napotykamy na polskich stacjach benzynowych, w punktach wypoczynku wokół czeskich, niemieckich, austriackich i włoskich autostrad. Autobusy, wystawne limuzyny, średniaki, a nawet muzealne egzemplarze motoryzacji. Chwilami zadziwia odwaga i fantazja, z jaką Polacy podjęli się tej pielgrzymki.

£atwo rozpoznać ich auta. Biało czerwone flagi i portrety Jana Pawła II w oknach, czarne, żółte i białe wstążki na antenach samochodowych, biało-czerwone proporczyki i różañce przy lusterkach.

Ostatecznie nie wiadomo ilu ich tam było... milion, półtora, dwa, a może więcej....

Na granicy w Cieszynie wszystkie stanowiska odpraw pracują pełną parą. Samochody płynnie przekraczają granicę, czescy celnicy uprzejmie dopełniają minimum formalności. Przed samym punktem odpraw kilkuosobowe grupki młodych ludzi z flagami. W rękach kartony z napisem “do Rzymu“.

¯ałujemy, że nie mamy większego auta. Mam nadzieję, że inni bracia-rodacy pomogą młodym w dotarciu do Watykanu.

Przejazd na granicy Austrii jest jeszcze prostszy. Na co dzieñ oschli tutejsi pogranicznicy tym razem nie ukrywają serdeczności. Obok życzliwości w oczach Austriaków widać zaciekawienie i nutkę podziwu dla sunących przez całą Europę, dumnych ze swej polskości “unijnych nowicjuszy“. To zaciekawienie i podziw towarzyszyć nam będzie do samego Rzymu.

Po granicy austriacko-włoskiej pozostał tylko punkt odpraw celnych dla samochodów ciężarowych. Jednak tuż za nią wita nas szereg aut włoskich Carabinieri. Czyżby ostrzeżenia o paraliżu i blokadach na drogach były prawdziwe?

Za Alpami panuje już wiosna. Zielone listki na drzewach, mnóstwo kwiatów. System włoskich autostrad prowadzi nas przez Wenecję, Padwę, Ferrarę, Bolonię i Florencję do Rzymu.

Na kanale 9ł,ł po włosku, angielsku a czasem również po polsku nadawane są non stop komunikaty o sytuacji na autostradach. Stąd dowiadujemy się o korku, który zatrzyma nas pod Wenecją, a następnie tuż po południu, w okolicy Florencji.

Ponoć największy korek utworzył się na skutek wypadku i wzmożonego ruchu między Mediolanem a Genuą. Wzmożony ruch tworzą przede wszystkim dziesiątki tysięcy samochodów z Polski. Ostrzega się kierowców, że szosa z Genui do Rzymu oraz autostrada “del Sole“, mogą w najbliższych godzinach być przeciążone. We komunikatach wielokrotnie powtarzany jest zwrot “il Polacco“...

Władze Wiecznego Miasta w czwartek wczesnym popołudniem szacują liczbę pielgrzymów z Polski na około milion. Większość tych, którzy zapełnią w piątek rzymskie place jest jeszcze w drodze.

Było nas wielu, mogło przybyć więcej

***

Zbyszek, biznesmen, lat 42

Gdy docierać do mnie zaczęły informacje o tym, że umiera, jakiś wewnętrzny głos kazał mi zwolnić. Wyhamować tempo życia. Skręcić w kierunku, którego nie znałem, bo do zeszłej soboty byłem przekonany, że jestem ateistą.

Zeszłej soboty czas się zatrzymał. Zacząłem się zastanawiać, jak mi się udało przegapić kogoś takiego jak Jan Paweł II. Może dlatego, że zawsze był, niemal spowszedniał. Mnie zaś wydawało się, że sam lepiej potrafię poradzić sobie z rzeczywistością. Nie potrzebuję do tego wiary, papieża i tak dalej. Sam sobie wystarczę.

¯ona wielokrotnie usiłowała mnie “nawrócić“. Bardzo dyskretnie, rzadko, tak, by nie rozbudzić mej krnąbrności. Bezskutecznie.

Przed tygodniem przeżyłem dramatyczny wstrząs. Stałem się lunatykiem. Może to kryzys “wieku średniego“, ale pomimo życiowego sukcesu, za jakie zwykło się uważać finansowe i rodzinne powodzenie, od pewnego czasu czułem jakąś pustkę w życiu. Gdy usłyszałem, że nie żyje, ta pustka przerodziła się w ziejącą lękiem otchłañ. Zrozumiałem, że jeśli nie chcę zrujnować swojego życia muszę je zmienić. I to ten człowiek swoją śmiercią na oczach milionów obudził we mnie, nie wiem jak to nazwać – może, tęsknotą Boga?

Przybyłem tu z żoną, by mu za to podziękować i przemyśleć schemat działania na kolejne miesiące. Mam sporo do nadrobienia. Na szczęście mam żonę i jego naukę. Od tygodnia czytam homilie i książki Jana Pawła II i nie mogę się nadziwić swojej głupocie. Szkoda, że musiał odejść, by mi to uzmysłowić, ale jeśli istnieje “świętych obcowanie“ to mam nadzieję, iż się o tym dowie.

***

Rzym to miasto odnajdującego swój indywidualny ład chaosu.

Mimo tłoku na ulicach bez większych problemów docieramy do samego centrum. Najpierw wielka obwodnica, potem Via Aurelia Roma i w czwartek wieczorem docieramy autem bez kłopotu jakieś 200-ł00 metrów od murów Cita del Vaticano.

Ostatecznie zatrzymujemy się na noc w okolicy Stadio Olimpico. Tutaj, a także wokół wałów otaczających Zamek świętego Anioła (u wylotu Via della Conciliazione wiodącej na plac świętego Piotra) oraz w wiosce akademickiej Tor Vergata są największe skupiska polskich pielgrzymów w Rzymie.

Jesteśmy wszędzie. Nad brzegiem Tybru, w śródmiejskich uliczkach, na wszystkich placach, skwerach, miejscach zielonych... Rozbijamy namioty na trawnikach, koczujemy w samochodach.... śpimy i modlimy się na i wokół placu świętego Piotra.

Polską mowę słychać w każdym zakątku Rzymu. Nie trzeba nas słyszeć, by wiedzieć, że na ulicach królują Polacy. Nawet 2-ł osobowe grupki maszerują z biało-czerwonymi sztandarami przepasanymi kirem.

Podczas gdy przybysze z innych pañstw, w tym Włosi z odległych rejonów Italii, by gościć w Rzymie potrzebowali miejsc hotelowych, choćby przyczepy kempingowej ustawionej przy ulicy, to Polacy zadowalali się kawałkiem trawnika, fotelem w aucie. Biedni, bogaci, nawet “obrzydliwie zamożni“ właściciele sportowych mercedesów i audi spali jak średniowieczni pątnicy, tam, gdzie było im dane dojść bez oglądania się na powszednie wygody.

Włosi nie przywiązują przesadnej uwagi do pojęcia “przepisy drogowe“. Służby porządkowe z godną podziwu konsekwencją blokują ruch, gdy zapala się zielone i każą iść, gdy rozbłyska czerwone światło. Przyzwyczajeni do bardziej konwencjonalnych zachowañ Polacy pogłębiają panujący chaos.

Około piątku rano włoscy policjanci, wbrew sobie, starają dostosować się do bardziej zachowawczej, czerwono-zielonej konwencji. To pozwala uporządkować ruch drogowy na skrzyżowaniach. Wtedy jednak pielgrzymów jest już tak wielu, że masowo wpełzają z chodników na ulice. Policja reaguje błyskawicznie. Stara się osłonić pielgrzymów, ułatwić im przekraczanie jezdni. Chwilami wstrzymuje ruch, lub zwęża z trzech do jednego pasa drogę dla samochodów.

Wprawdzie nie brak akcentów humorystycznych, jednak trzeba z całą mocą podkreślić – Włosi i tamtejsze służby porządkowe zachowywali się w tych dniach cudownie. ¯adnych oznak irytacji, zniecierpliwienia, rozdrażnienia. Sumiennie, z pogodą ducha wypełniali swoje obowiązki.

Darmowe autobusy przewoziły pielgrzymów między Watykanem a miejscami noclegowymi takimi jak Stadio Olimpico. Kto chciał, bez problemu mógł z ich pomocą przemieszczać w okolicę placu świętego Piotra. Setki woluntariuszy rozdawało darmową wodę, czasem również napoje gorące dla pielgrzymów.

To, co nam wydawało się chaosem, było porządkiem, tyle tylko, że powstającym spontanicznie i żywiołowo. Policja, karabinierzy, tamtejsza obrona cywilna pełniła służbę w najbardziej zapomnianych zaułkach miasta. Zawsze gotowi pomóc, udzielić rady, wskazać drogę. Nie ingerują nawet w zachowanie rozbrykanych kiboli.

Włosi podobnie jak Polacy nie należą do poliglotów. Za to językiem gestów władają perfekcyjnie.

Widać było, że są już zmęczeni wielomilionowym najazdem. W epoce masowego terroryzmu zapewnienie bezpieczeñstwa blisko 4-milionowemu miastu, które nawiedza drugie tyle przybyszów jest zadaniem niemal niewykonalnym. A jednak Włochom się to udało. Za to, i serdeczność, jaką okazali pielgrzymom, należą się im słowa wielkiego uznania.

Nad grobem świętego

***

Kasia, studentka, lat 24

Nie sądzisz, że był człowiekiem świętym? Nie świętoszkowatym, ale właśnie świętym. Wiem, że to nie my wierni rozstrzygamy takie problemy. Są ludzie lepiej od nas zdolni rozpoznawać istotę świętości...

Ale tylko zobacz: potrafił być człowiekiem tak “po prostu“. Nie nadymał się jak wielu innych oficjeli, z naszymi biskupami i kapłanami włącznie. Nie pouczał na każdym kroku. Owszem, wymagał bardzo dużo, czasem tak dużo, że ludzie zaczynali się buntować. Lecz równocześnie mówił, że te wymagania to nie za karę, ale z miłości do Boga, który sam “do koñca nas umiłował“. A po drugie, dawał przykład samym sobą. Przykład, bez którego każde nawoływanie o naprawę moralną, o przestrzeganie dekalogu, o miłowanie bliźnich - jest bez sensu.

On zaś dawał przykład. I oddaniem przykazaniu miłości i pokory. I odwagą, z jaką znosił cierpienia. Odwagą, z jaką obnażał przed nami swoją słabość.

Nas słabość czyni bezradnymi, jemu dodawała siły, utrwalała bezkompromisowe zaufanie Bogu. Papież umęczony chorobą, słaby staruszek rósł w naszych oczach. Bo przecież wszyscy możemy doświadczyć i doświadczamy bezradności. On dał nam przykład jak tę bezsilność przezwyciężyć, nie tracąc godności i wiary.

To niewyobrażalne, jak wiele zrobił dla każdego człowieka osobno. Jako nauczyciel, pasterz Kościoła i wreszcie człowiek, przykład do naśladowania.

Jestem tu, bo nie mogłabym być nigdzie indziej w tej chwili. Kocham go całym sercem i przyrzekłam sobie ze zdwojoną energią zgłębić jego naukę. I od jutra zaczynam się modlić o to, by nie zabrakło mi wytrwałości. Dzisiaj modlę się jeszcze za niego, tak jak o to prosił.

***

Choć ponad milion pielgrzymów przybyło do Rzymu przed czwartkiem, by w Bazylice świętego Piotra pożegnać się z Ojcem świętym, kulminacyjnym momentem była piątkowa msza. To na nią ostatecznie wszyscy tu przybyliśmy.

Po czwartkowym zamknięciu Bazyliki dopiero o 6 rano w piątek zaczęto wpuszczać wiernych na plac świętego Piotra. Nie wszyscy chętni zdołali się tam dostać. Jeszcze przed godziną 9 zapełniła się też Via Conciliazione. Potem również plac i wały u podnóża Zamku świętego Anioła, mosty na Tybrze skąd widać było Bazylikę. Parę minut po 9-tej również najbliższy Watykanowi Piazza Risorgimento był pełen. Ludzie gromadzili się na placach oraz u wylotu uliczek, z których można było śledzić przebieg uroczystości na telebimach.

Wielkie ekrany rozmieszczono w wielu miejscach Rzymu. Tym sposobem rozładowano gigantyczny tłum na kilka mniejszych, równie imponujących zgromadzeñ. Około godziny ą0.00 wędrówki ludów po Wiecznym Mieście na kilka kwadransów ustały. W górę powędrowały flagi hiszpañskie, francuskie, amerykañskie, włoskie, irlandzkie, chorwackie, austriackie, meksykañskie, argentyñskie, brazylijskie... i dziesiątki, może setki tysięcy sztandarów biało-czerwonych. Nawet Włosi byli w mniejszości. Tylko Polacy tak głośno i dobitnie chcieli podkreślić swoją obecność.

W zawsze hałaśliwym, wielkim mieście, pośród zmęczenia trudno o skupienie. Lecz każdy na swój sposób dziękował tego dnia Bogu za zaszczyt, jakim było towarzyszenie Janowi Pawłowi II w jego ostatniej ziemskiej wędrówce.

Ostatniej wędrówce doczesnych szczątków, ale z pewnością nie ostatniej dla idei, jaką nam przekazał. Sądzę, że wszyscy, którzy tam byli, bez względu na kolor skóry, rasę, pochodzenie, wiek... podzielają opinię, że do wieczności odszedł człowiek święty.

Wprawdzie minie wiele czasu nim Kościół potwierdzi oficjalnie to przekonanie ludu Bożego. Tym niemniej za dobrą monetę wszyscy wzięliśmy napis, jaki widniał na ambasadzie chorwackiej przy Via Conciliazione. Tuż przy wejściu na plac świętego Piotra zawieszono transparent z napisem po włosku – “Jan Paweł II ŚWIĘTY“.

5 milionów apostołów

***

Andrzej, student, lat 23

Widzisz to, co ja. Rzym jest polskim miastem. Nikt inny, odkąd pamiętam, nie wykrzesał z Polaków tyle dumy narodowej. Serce rośnie, gdy się patrzy na te tłumy przemierzające miasto z biało czerwonymi flagami w rękach.

Jan Paweł II nie odszedł, bo jak sam mówił, życie się nie koñczy, ono się zmienia. On zawsze Polskę i Polaków kochał. Myśmy dopiero teraz tę miłość docenili, zrozumieli i.... przyszli, by mu za to podziękować. Wyobrażasz sobie – milion ludzi przemierza Europę, by tu przybyć. Milion! To niewiarygodne.

Są tu ludzie z każdego zakątka Polski. Z Podkarpacia i Szczecina. Z Wałbrzycha i Suwałk. To wydarzenie niezwykłe. Wystarczy spojrzeć na Włochów zadziwionych, że w swojej własnej stolicy są w mniejszości. Na placach, skwerach, w środkach lokomocji i na ulicach, łatwiej mi dogadać się po polsku, niż po włosku.

Wiem, że pogrzeb to nie jest radosne wydarzenie. Ale ten pogrzeb już jest niezwykły, bo zamiast przybijać smutkiem dodaje otuchy. Rozbudza naszą dumę z bycia Polakami i z bycia częścią uniwersalnej wspólnoty Kościoła katolickiego.

Czasem krytykowano Jana Pawła II za to, że za bardzo otwierał się na muzułman, czy korzył przed ¯ydami. Jak śmieszne są dzisiaj te zarzuty. On mógł sobie pozwolić na gest pokory, bo był gigantem. Taki gest ujmuje maluczkim, ale nie jemu. Jemu nadał charakter uniwersalny.

A że tym symbolem uniwersalizmu Kościoła stał się Polak, dumny ze swej polskości – to czegóż więcej nam trzeba bracie-rodaku....?

***

Gdy po raz ostatni był w Polsce powiedział – żal się rozstawać.... Nam z Nim i z Rzymem też było żal. Ziemi chyba też, bo o ile w drodze do Wiecznego Miasta oraz podczas uroczystej mszy świętej towarzyszyło nam pogodne niebo, to zaraz potem Europę zasnuły burzowe chmury. I niebo płakało...

Deszcz złapał nas przed Florencją i tak z krótkimi przerwami towarzyszył do samej Warszawy.

Znowu na szlak pielgrzymi pospieszyli uczniowie Jana Pawła II. I znowu na europejskich drogach zakrólowały samochody z polskimi rejestracjami. Przy każdym kolejnym rozjeździe wiodących do Polski autostrad ubywało wozów z rejestracjami z Wrocławia, Szczecina, Ropczyc, Rzeszowa....

Już nie tylko Polacy Polaków pozdrawiali. Teraz pozdrawiali nas też jadący z Rzymu Austriacy, Francuzi, Szwajcarzy.

Podobnie jak w przeciwną stronę nasz przejazd spowalniają roboty drogowe we włoskich i austriackich Alpach. Ciągnące się przez dziesiątki kilometrów zwężenia dróg, a do tego lejący się strugami z nieba deszcz. Wysoko w Alpach świeży śnieg, którego jeszcze ł dni temu nie było poza wierzchołkami najwyższych szczytów. Niedospani, przemęczeni, mknęli z maksymalną możliwą do osiągnięcia w tych trudnych warunkach drogowych prędkością. Jeśli nie doszło w tych dniach żadnego poważnego wypadku z udziałem pielgrzymów, to jest to jeszcze jeden dowód świadczący o niezwykłości tego wydarzenia.

Mimo zmęczenia i warunków na drodze jesteśmy szczęśliwi. Tuż przed granicą czesko-austriacką niewielkie miasteczko – Drasenhofen. Gdy zmierzaliśmy do Rzymu nie wyróżniło się niczym szczególnym spośród innych miast i miasteczek poza granicami Polski. W drodze powrotnej przykuły naszą uwagę nieliczne bo nieliczne, ale jednak: biało żółte flagi papieskie i wstążki w tychże kolorach przepasane kirem.

Na sobotniej, wieczornej mszy u świętego Stefana w Wiedniu modli się kilkuset wiernych. Przy obrazie Jana Pawła II na dwu ogromnych stojakach płonie komplet świec. Co chwila ktoś przystaje na krótką modlitwę.

Tej niedzieli także w polskich kościołach wiernych więcej niż dotychczas. Wzdłuż głównych ulic tysiące dopalających się po sobotnich marszach świec i lampek. Jutro wracamy do pracy. Ci sami, choć z pewnością już nie tacy sami. A jacy – to pokaże przyszłość.

Tyle razy Ojciec święty Jan Paweł II pielgrzymował do swojej umiłowanej Ojczyzny. Gdy był tu po raz ostatni, swoją następną wizytę powierzył Bożej Opatrzności. I Bóg go wysłuchał. Z następną, bolesną pielgrzymką pozwolił - nam - udać się do niego. Nam - depozytariuszom wszystkich polskich serc. Ufamy, że na kolejną pielgrzymkę, beatyfikacyjną, przybędzie nas jeszcze więcej...

Artur Rojek