Traktat Konstytucyjny UE ma coraz mniej zwolenników

Francuska niespodzianka?

Przed referendum 29 maja

W krajach Unii debaty na temat traktatu konstytucyjnego UE i jego ratyfikacji były niemrawe, ich rezultat przewidywalny a że wszystkie role wyglądały na z dawna rozpisane, więc sprawa wywoływała coraz mniejsze emocje. Tymczasem o niespodziankę postarali się Francuzi. Kilka tygodni przed referendum ratyfikacyjnym okazało się, że większość rodaków de Gaulle`a chce głosować: NON! Brytyjczycy zareagowali na to z ulgą, krytycy traktatu i Unii z nietłumioną radością a Niemcy... natychmiast przystąpili do propagowania planu wyłonienia spośród krajów Unii wewnętrznego kręgu państw uprzywilejowanych.

Pierwsze kwietniowe wyniki francuskich badań opinii publicznej entuzjastyczni wielbiciele UE uznali za spóźniony primaaprilisowy dowcip. Tymczasem kolejne sondaże potwierdzały, że niemal 60% Francuzów chce - wbrew opinii prezydenta, rządu i niemal całego parlamentu - głosować za odrzuceniem traktatu konstytucyjnego (TK).

Od dłuższego czasu w obozie przeciwników TK zgodnie uwijają się republikanie i rojaliści, niepoważna lewica i poważni konserwatyści (ich ulotki i plakaty na zdjęciach). Tymczasem prezydent Jacques Chirac, rząd Jean Pierre Raffarina, ich stronnicy ze skłóconej i skompromitowanej centroprawicy oraz niemniej od nich skłóceni socjaliści kontrolują wprawdzie główne francuskie media i instytucje państwowe, ale przegrywają walkę o serca i umysły Francuzów. Krytyce traktatu także nad Sekwaną towarzyszy rosnące przekonanie o wyczerpaniu się dotychczasowej formuły Unii.

Gadał dziad do obrazu

Debata przedratyfikacyjna w Zgromadzeniu Narodowym (5 kwietnia) nie wpłynęły na opinie i nastroje Francuzów, była zresztą wyjątkowo - jak na francuskie standardy - nudna, bo z wyjątkiem komunistów inni przeciwnicy traktatu w debacie tej nie uczestniczyli.

Premier prosił rodaków, by nie traktowali referendum jako okazji do karania rządu za jego błędy, ale nie przekonał nawet swoich własnych ministrów (minister spraw wewnętrznych Dominique de Villepin wbił mu 17 kwietnia nóż w plecy, mówiąc że niezależnie od wyniku referendum, nastroje wyrażane przez Francuzów znajdą wkrótce odbicie w polityce wewnętrznej, co odczytano jako zapowiedź bliskiej dymisji premiera). Przedstawiciele partii popierających traktat obiecywali Francuzom od dawna tam nie rosnące gruszki na wierzbie, a mianowicie pracę, ochronę socjalną i bezpieczeństwo. Na tym tle trzeźwo, choć cynicznie zabrzmiał głos socjalisty Jean-Marca Ayraulta, który tak oto mobilizował lewicę: Orientacja Europy zależy w większym stopniu od układu sił politycznych, niż od traktatów. Jeśli chcemy zmienić Europę, zmieńmy układ sił we Francji.

Niemieckie nadzieje: Plan B i rdzeń Europy

Minister spraw zagranicznych Niemiec Joschka Fischer przyleciał ąą kwietnia z Berlina do Bretanii, by pomóc francuskiemu koledze po fachu Michelowi Barnier promować unijną konstytucję. Pouczał gospodarzy, że “pogłębianie integracji europejskiej” to najlepsza nauka, jaką ich kraje mogą wyciągnąć z tragedii II wojny światowej. Groził, że gra toczy się o życie Unii, bo powrót do Traktatu Nicejskiego oznacza koniec UE. Tego samego dnia ekonomista Deutsche Banku Norbert Walter straszył, że niekorzystny dla traktatu wynik francuskiego referendum może wywołać kryzys walutowy i zapowiadał ataki spekulantów na waluty nowych państw członkowskich UE.

Unijni oficjele zaprzeczają, że alternatywne plany na wypadek odrzucenia TK istnieją, ale to jedynie wzmacnia powszechne przekonanie o ich istnieniu. Zresztą prawnicy Rady i Komisji Europejskiej już rozpisują techniczne szczegóły tego (ponoć nieistniejącego) “planu B” na wypadek odrzucenia traktatu przez Francuzów. Obowiązywać będzie wówczas traktat z Nicei - przypominała prasa źle wspominającym Niceę Niemcom - który przecież - zapewniała - w roszerzonej Unii nie ma sensu, więc możliwe będą wówczas trzy scenariusze: (ą) sformowanie rdzenia europejskiego także z udziałem Francji, (2) stworzenie dyrektoriatu dużych państw członkowskich np. z udziałem Niemiec, Wielkiej Brytanii i Francji, (ł) włączenie wybranych elementów TK do obecnego porządku prawnego UE.

Obawa przed realizacją drugiego z tych wariantów (w pierwszy nikt chyba nie wierzy) zmobilizowała W. Cimoszewicza, B. Geremka, A. Michnika, L. Wałęsę i innych do skierowania do Francuzów apelu o poparcie traktatu. 2ą kwietnia Bronisław Geremek i prezes Fundacji im. Batorego w Polsce Aleksander Smolar podkreślali jednak, że najwyższa pora pomyśleć o “planie B” na wypadek, gdy we francuskim referendum TK zostanie odrzucony, gdyż możliwość powtórzenia referendów po “renegocjacji dokumentu” jest mocno wątpliwa.

Produce par Chiracs

Prezydent Chirac, choć jest znanym specjalistą od pouczania innych o konieczności zachowania milczenia, sam rzadko stosuje się do tej reguły. Mądrość starożytnych (mowa jest srebrem, milczenie złotem) i współczesnych (im mniej słów, tym mniej szkód) jest mu gruntownie obca.

W pierwszym z serii zapowiedzianych telewizyjnych występów pouczał ą4 kwietnia Francuzów, że Traktat Konstytucyjny jest dobry i że 29 maja powinni go ratyfikować. Występ Chiraca w TFą trudno nazwać debatą, bo nie dyskutował z otrzaskanymi w telewizyjnych bojach przedstawicielami ugrupowań wzywających do odrzucenia traktatu. Czterech przychylnych prezydentowi dziennikarzy “moderowało” audycję, której widownię i uczestników stanowiło 80 młodych ludzi wyselekcjonowanych przez TFą. Szczegóły TFą uzgodniła z córką Chiraca, za państwowe pieniądze dbającą o public relations swego tatusia-prezydenta. Media i opozycja oskarżyły prezydenta o tchórzostwo, a stację TFą o służalstwo polityczne.

Prezydent mówił (niezgodnie z prawdą) o niemożności renegocjacji traktatu oraz o niemożności konkurowania w pojedynkę przez Francję z USA, Chinami i Indiami, a w przyszłości także z Ameryką Południową i Rosją. Apelował, by nie wiązać problemów wewnętrznych Francji z decyzją dotyczącą przyszłości UE i ostrożnie zapowiedział, że odrzucenie traktatu przez Francję nie spowoduje, iż poda się on do dymisji. Występ Chiraca nikogo nie przekonał a niektórych wręcz zraził do TK. Sondaż przeprowadzony 25 kwietnia (dzień po emisji programu) wykazał, że 55% ankietowanych Francuzów jest przeciwnych traktatowi (8 kwietnia było takich 51% a ą kwietnia 52% - kierunek zmian jest więc wyraźny i jednoznaczny)...

29 maja i co dalej

Premier Tony Blair zapowiedział odwołanie brytyjskiego referendum jako bezprzedmiotowego, jeśli Francuzi 29 maja odrzucą traktat konstytucyjny.

Duńczycy też już rozważają, czy nie odwołać (zapowiedzianego na 27 września) referendum w przypadku odrzucenia traktatu przez Francuzów. Odsetek Duńczyków przeciwnych ratyfikacji traktatu i osób niezdecydowanych ostatnio wzrósł, natomiast poziom poparcia dla traktatu zmalał (do 10-18%).

W połowie kwietnia wzrost opozycji wobec konstytucji UE zanotowano nawet w Holandii.

Niemiecki przewodniczący Komisji ds. Traktatu w Parlamencie Europejskim oświadczył 28 kwietnia, że europejskie głosowanie nad traktatem we wszystkich 25 państwach członkowskich było politycznie niestety nie do zrealizowania. I przedstawił alternatywny scenariusz dalszych działań. Jednym z nich ma być wspomniane już stworzenie dyrektoriatu dużych państw członkowskich z udziałem Niemiec. Ciekawe, co na to powiedzą bezkrytyczni polscy entuzjaści Traktatu Konstytucyjnego?

GUG