Kwaśniewski i służby specjalne w aferze Orlenu

Paltforma Putina

Publikujemy “Zdanie odrębne” Antoniego Macierewicza wobec raportu Komisji ds. Orlenu. Macierewicz zaakceptował wraz z innymi posłami Raport i jego główne wnioski, które publikujemy obok. W kilku jednak kwestiach miał zdanie odrębne. Dotyczy to przede wszystkim znaczenia sporu o energetyczne uniezależnienie Polski od Rosji dla zatrzymania Modrzejewskiego, roli Kwaśniewskiego i jego doradców przy podejmowaniu decyzji o sprzedaży sektora energetycznego, a wreszcie wpływu Władimira Putina i polskich służb specjalnych na przejęcie “Orlenu” i próby odsunięcia spółki “J&S”. Kwestie te umknęły uwadze pozostałych posłów. (red).

Przyczyny i przebieg wydarzeń

Zatrzymanie Andrzeja Modrzejewskiego

Sprawę zatrzymania Modrzejewskiego należy rozpatrywać zarówno na tle dążeń ekipy Millera do przejęcia – partyjnego zawłaszczenia – najważniejszych sektorów państwa, a zwłaszcza gospodarki, jak i w szerszym, międzynarodowym kontekście. Kluczową rolę odgrywał tu spór o przejęcie sektora energetycznego przez Rosjan, a przede wszystkim przez pozostający pod wpływem państwa rosyjskiego koncern Łukoil.

Uwarunkowania międzynarodowe – plan Cioska

Ten drugi aspekt najlepiej charakteryzuje postawa przyjęta przez Radę Gabinetową w dniu 23 lutego 2002 r., gdzie w oparciu o wypowiedź ministra Kaczmarka przyjęto, że sektor naftowy zostanie sprzedany Rosjanom. Było to stanowisko zgodne Prezydenta, Premiera, Ministra Spraw Zagranicznych i Ministra Skarbu Państwa. Nie padło ani jedno słowo sprzeciwu, choć wyrażano zaniepokojenie, czy plan ten nie zostanie utrudniony na skutek “antyrosyjskiej histerii prawicy”. Dyskusja podczas obrad Rady Gabinetowej odbywała się miesiąc po wizycie Putina w Polsce i była jej podsumowaniem. Dlatego ustalenia dotyczące sektora naftowego należy traktować jako konsekwencje negocjacji z Rosją, zwłaszcza, jeśli chodzi o zakres otwarcia na kapitał i wpływy rosyjskie. Dyskusja ta świadczy też dobitnie o tym, że członkowie Rady świetnie zdawali sobie sprawę kluczowego znaczenia Rafinerii Gdańskiej i polskiego sektora naftowego dla Rosji i świadomie decydowali o utracie nad nim kontroli przez Polskę.

Nie bez znaczenia jest fakt, iż w nocy poprzedzającej posiedzenie Rady doszło do narady Aleksandra Kwaśniewskiego, Leszka Millera i Jana Kulczyka, gdzie ustalono przejęcie przez te osoby kontroli nad PKN “Orlen”. A na dwie godziny przed rozpoczęciem posiedzenia Rady doszło do ostatecznego kompromisu z ministrem Wiesławem Kaczmarkiem w kancelarii mecenasa Kratiuka. Uwarunkowania, w jakich podejmowano decyzje dotyczące sektora energetycznego, w tym PKN “Orlen”, pokazuje też stanowisko zajmowane w tych kwestiach przez doradców Prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego. Rozmówcy rosyjscy Prezydenta Kwaśniewskiego, który od dawna prowadził konsultacje z Rosją na temat energetyki i był niepomiernie głębiej w te sprawy wprowadzony niż zespól premiera Millera, jesienią 2003 r. mieli powiedzieć ministrowi Cioskowi: “to, czego nie sprzedaliście Zachodowi, my weźmiemy. Eksportujemy do was surową ropę, a wy ją przerabiacie na galanterię i sprzedajecie, musicie się posunąć, kupimy od was to wszystko”. Na tym tle powstał tzw. “plan Cioska”, który zakładał sprzedaż Rosji całej polskiej petrochemii. Plan ten był przedstawiany sukcesywnie przez ministra Cioska Prezydentowi w kolejnych raportach w latach 2003-2004 i był przezeń realizowany. Podstawą tego planu była propozycja złożona w grudniu 2003 r. przez Łukoil przejęcia całego sektora naftowego, a także dostaw gazu. To wówczas przyjęto, że rozmówcą polskich decydentów będzie wiceprezes Łukoilu b. funkcjonariusz KGB i podwładny Władimira Ałganowa Fiedun, oraz że porozumienie zostanie ostatecznie zawarte podczas wizyty prezydenta Rosji Władimira Putina w Polsce. Fakt ten ma kluczowe znaczenie dla oceny odpowiedzialności zarówno prezydenta Kwaśniewskiego, premiera Millera, Zbigniewa Siemiątkowskiego jak i innych dostojników państwowych. Oznacza bowiem, że przynajmniej od jesieni 2003 r. kierownictwo państwa świetnie wiedziało, że po stronie rosyjskiej głównym rozmówcą co do przyszłości sektora paliwowego będzie zespół b. funkcjonariuszy KGB z Ałganowem na czele.

(...)

Prywatyzacja PKN” Orlen” i Rafinerii Gdańskiej

Ustępujący jesienią 2003 r. rząd Jerzego Buzka zaakceptował węgierski koncern MOL jako inwestora strategicznego dla PKN “Orlen”. Oznaczać to mogło przejęcie polskiego rynku przez wpływy rosyjskie ze względu na dominującą rolę koncernów rosyjskich w MOL. Decyzji tej sprzeciwiał się stanowczo prezes PKN “Orlen” Andrzej Modrzejewski, który optował za fuzją z państwową firmą austriacką “OMV” mającą bezpośredni dostęp do źródeł ropy arabskiej i stanowiącą jedyną firmę Europy środkowej nie uzależnioną w pełni od koncernów rosyjskich. Równocześnie rząd Buzka wybrał brytyjską grupę Rotch Energy Limited na strategicznego inwestora w Rafinerii Gdańskiej stanowiącej klucz do polskiego systemu energetycznego i rosyjskiego systemu eksportu ropy na Zachód. Rotch miał być przeciwwagą dla wpływów Łukoilu w Polsce. W ten sposób odchodzący rząd stworzył wewnętrzną blokadę wobec ekspansji rosyjskiej nie rozstrzygając jednak spraw jednoznacznie. Akceptacji Rotcha jako strategicznego inwestora Rafinerii Gdańskiej przeciwstawiała się zdecydowanie przez cały czas negocjacji “Nafta Polska”, a później Wiesław Kaczmarek, próbujący zmusić kierownictwo Rotcha do zaakceptowania współudziału Łukoila w prywatyzacji Rafinerii Gdańskiej. Kluczową rolę odgrywał w tej sytuacji prezes zarządu PKN “Orlen”, który blokując sprzedaż Orlenu MOL-owi uniemożliwiał realizację planu rosyjskiego w Polsce.

Z Putinem w tle

(...)Odsunięcie Andrzeja Modrzejewskiego i przejęcie Orlenu było więc dla ekipy Leszka Millera i Aleksandra Kwaśniewskiego warunkiem realizacji przyjętych planów strategicznych i zobowiązań międzynarodowych. Rosjanom chodziło nie tylko o przejęcie sektora petrochemicznego (najpierw Rafinerii Gdańskiej) lecz także o odsunięcie firmy J&S, która w latach 90-tych uzyskała de facto monopol w sprzedaży rosyjskiej ropy do Polski i dalej na Zachód. Nowa ekipa prezydenta Putina chciała sama przejąć lukratywny handel ropą na Zachód poprzez Gdańsk, przynoszący zarejestrowanej na Cyprze spółce J&S miliardowe zyski. Strona polska świetnie zdawała sobie z tego sprawę, gdyż informacje na temat zamierzeń rosyjskich były jej sygnalizowane, co znajduje odzwierciedlenie w materiałach posiadanych przez Komisję. Plany te mogły się rozpaść, gdyby Modrzejewskiemu udało się utworzyć koncern środkowoeuropejski Orlen-OMV. OMV, pozostający w rękach państwa austriackiego, posiada dostęp do ropy arabskiej i jest uniezależniony od Rosji, co wyróżnia go na tle wszystkich innych koncernów Europy środkowej. Powstanie takiego koncernu stawiało pod znakiem zapytania rosyjską dominację na tym obszarze. Gdyby jeszcze zostały zrealizowane plany wybudowania rurociągu Odessa-Brody-Gdańsk i do Europy środkowej popłynęłaby ropa z Kazachstanu i gdyby został wybudowany rurociąg norweski zgodnie z umową podpisaną przez rząd Buzka, wówczas ekspansja rosyjska zostałaby zablokowana. To takiemu obrotowi rzeczy chciano przeszkodzić, przeprowadzając operację zatrzymania Modrzejewskiego i przejęcia PKN “Orlen”.

Mafia paliwowa

W Polsce z tymi planami wiązały się także szersze interesy zaplecza społeczno-gospodarczego. Z jednej strony chodzi o interesy grup politycznych mających niegdyś monopol na dostawy ropy z Rosji i ciągnących zyski z pośrednictwa w tym handlu. Chodzi głównie o “CIECH” i związane z nim środowisko. Chodzi też o spółki paliwowe związane z firmą Trans Sad oraz BGM, które starały się wejść na rynek handlu ropą korzystając zarówno z wewnętrznych jak i międzynarodowych powiązań. Geneza mafii paliwowej wciąż jest przedmiotem dochodzeń prokuratorskich. Zgodnie z zeznaniami m.in. Andrzeja Czyżewskiego spółki mafijne powstawały w oparciu o bazy paliwowe znajdujące się w dyspozycji niektórych garnizonów wojskowych i odgrywali w nich rolę kluczową byli funkcjonariusze wojskowych służb specjalnych. Zeznania te potwierdza raport MON pozostający w dyspozycji Komisji, zeznania świadków Zająca i Chmielewskiego oraz świadka Popisa. Trzeba też odnotować rolę przypisywaną przez świadków kierownictwu Rafinerii Płockiej (a później PKN “Orlen”). Kluczowe znaczenie miała eliminacja CIECH-u z rynku paliwowego oraz przetwórstwa ropy, co dokonało się etapami – począwszy od ą990 r., gdy to na skutek decyzji MON “CIECH” przestał być dostawcą ropy dla wojska, a skończywszy na decyzji premierów Cimoszewicza i Oleksego, na skutek czego “CIECH” został wyeliminowany z powstającej spółki Nafta Polska. Miejsce CIECH-u zajęły spółki mafijne. Według jednego z bossów mafii paliwowej J. Bobrka, jego partner A. Grochulski jesienią 200ą r. przeprowadził rozmowy w ministerstwie Gospodarki Rosji, a w styczniu 2002 r. doszło do spotkania z prezydentem Rosji Władimirem Putinem. Organizator tego spotkania, były funkcjonariusz SB i właściciel spółki detektywistycznej, w tym samym czasie konferował z prezydenckim ministrem Stanisławem Cioskiem. Skalę zjawiska pokazuje zakres śledztwa w sprawie mafii paliwowej, przez które przewija się już ponad 2 tys. przedsiębiorstw związanych z tym procederem. Mafia paliwowa chciała odegrać w zbliżającej się konfrontacji istotną rolę. Według zeznań Andrzeja Czyżewskiego, to właśnie spółki mafijne weszły w skład Konsorcjum Gdańskiego, którym, jak wiemy skądinąd, kierował Sławomir Miller przyrodni brat premiera rządu SLD. Spółka ta w marcu 200ą r. przy pomocy firmy doradczej Rothschild Polska zawiązała (wraz z Kredyt Bankiem) konsorcjum z przedstawicielami brytyjskiej grupy Rotch Energy Limited celem wspólnego nabycia Rafinerii Gdańskiej. Ostatecznie Konsorcjum Gdańskie zostało w 2002 r. z przetargu o Rafinerię Gdańską wyeliminowane, co było przedmiotem ostrych protestów Sławomira Millera i oskarżeń o prześladowanie “polskiego kapitału”. (...)

Plan Siemiątkowskiego

W tym czasie dojrzewa plan odwołania Modrzejewskiego i przejęcia sektora petrochemicznego. Plan ten powstał w środowisku służb specjalnych, a jego głównym promotorem był Zbigniew Siemiątkowski. Po pierwsze. następuje sprecyzowanie planów rosyjsko-polskich w trakcie wizyty premiera Millera z Kulczykiem w Moskwie. Po drugie, bliski współpracownik prezydenta Kwaśniewskiego, wicepremier Belka, udaje się do USA, by uzyskać zgodę tamtejszych inwestorów na zmianę prezesa, a co za tym idzie, polityki gospodarczej w sektorze naftowym. Po trzecie, w trakcie rozmów na linii Kaczmarek – Kwaśniewski, Miller – Kulczyk dochodzi do wyłonienia kandydatury Zbigniewa Wróbla na prezesa w miejsce A. Modrzejewskiego (choć bardzo długo Kaczmarek próbuje przeforsować kandydaturę p. Wiśniewskiego lub Macenowicza). Po czwarte wreszcie, w ramach reorganizacji Urzędu Ochrony Państwa następuje wymiana ekip kierowniczych w ośrodkach związanych z importem, eksportem i przetwórstwem ropy naftowej.(...)

Służby i mafia

Traktować to należy jako realizację jednego z wcześniej zaplanowanych przedsięwzięć organizacyjnego opanowywania problematyki paliwowej w ramach działalności UOP, gdzie równocześnie w jej centrali dokonywano przeprofilowania zainteresowań operacyjnych odnośnie tej problematyki, eliminując aspekty kontrwywiadowcze i kreując Zarząd IIA UOP na centralną jednostkę koordynującą całokształt działań cywilnych służb specjalnych w sektorze paliwowym. Takie rozwiązanie umożliwiało bezpośredni wpływ p.o. Szefa UOP Zbigniewa Siemiątkowskiego na słabą zawodowo, ale dyspozycyjną kadrę kierowniczą Zarządu IIA UOP w zakresie działalności tego zarządu w odniesieniu do problematyki paliwowej, a jednocześnie eliminowało skutecznie możliwość służbowego wglądu w tę problematykę kierownictwa kontrwywiadu. Powyższe działania oraz mianowanie na stanowisko Dyrektora Zarządu śledczego UOP płk. Ryszarda Bieszyńskiego stworzyło dogodne warunki do instrumentalnego wykorzystywania możliwości służb specjalnych do działań w sektorze paliwowym podporządkowanych nie interesowi państwa, ale interesowi wybranej grupy osób związanych z SLD i jego zapleczem. Wszystkie te elementy odegrały istotną rolę w działaniach związanych z zatrzymaniem Modrzejewskiego. Analizując działania UOP trzeba podkreślić zasadniczą rolę notatek Zarządu IIA z listopada 2003 r. rozesłanych m.in. do prezydenta i premiera. Notatki te były w istocie scenariuszem działań, jakie miały zostać podjęte. Zawierały bowiem nie tylko diagnozę stanu rzeczy – i to opartą o fałszywe przesłanki (np. że Rosja chce sprzedawać ropę bezpośrednio do Polski, że istnieją polskie podmioty zdolne sprowadzać ropę itd.) lecz przede wszystkim zawierały plan działań, jakie powinny zostać podjęte włącznie z odwołaniem Modrzejewskiego, zerwaniem kontraktu, zawarciem nowego, a przede wszystkim dopuszczeniem “polskich firm” do kontraktu. Z drugiej strony kierownictwo państwa było informowane, że strona rosyjska zmierzać będzie podczas rokowań z udziałem prezydenta Putina do ograniczenia lub wyeliminowania wpływu J&S na import ropy z Rosji. Dlatego trzeba stwierdzić, że wśród przyczyn działania kierowanego i inspirowanego przez UOP za zgodą czy inspiracją Rosji znajdowały się zarówno intencje polityczne SLD, jak i finansowe środowisk mafijnych.

Przyczyny, motywy, termin

Analizując przyczyny i motywy podjęcia decyzji o tak drastycznej wymowie, jak bezzasadne zatrzymanie Andrzeja Modrzejewskiego, należy wymienić następujące powody tej decyzji:

ą. obawa, że na posiedzeniu WZA Modrzejewski nie będzie odwołany ze względów proceduralnych (przesłuchanie A. Hermana ujawniło, że w porządku dziennym WZA nie było punktu dotyczącego odwołania Prezesa, a więc nie było to możliwe). Mogło nawet dojść do umocnienia pozycji Modrzejewskiego przez wybór przychylnej mu Rady Nadzorczej (Herman zeznaje, że liczył się z dymisją). Oznaczałoby to zablokowanie kontraktu z MOL-em i podpisanie kontraktu z J&S. Taki obrót wydarzeń dezawuował nową ekipę w oczach Rosji i kompromitował w oczach własnego zaplecza gospodarczo-politycznego.

2. obawa, że kontrakt między PKN Orlen a J&S zostanie rzeczywiście podpisany przed odwołaniem A. Modrzejewskiego i okazja do “dywersyfikacji prowizji” – czerpania korzyści – łapówek od “swojego” dostawcy ropy naftowej – zostanie na lata obowiązywania kontraktu bezpowrotnie utracona.

ł. Termin zatrzymania Modrzejewskiego nie został dobrany przypadkowo, ani nie jest wynikiem swobodnego działania prokuratury. Termin ten wyniknął ze szczególnego zbiegu okoliczności spowodowanych niemożnością odwołania Modrzejewskiego na posiedzeniu WZA w dniu 2ą lutego. W tej sytuacji postanowiono zwołać posiedzenie Rady Nadzorczej i podjąć próbę odwołania Modrzejewskiego tą drogą. Skuteczność tym działaniom miała zapewnić kombinacja przekupstwa i presji strachu. Czynnik pierwszy to obietnice lukratywnych stanowisk dla tych członków Rady, którzy będą powolni planom odwołania Modrzejewskiego (Herman otrzymuje np. gwarancje pozostania Przewodniczącym Rady). Czynnik strachu miał zostać zapewniony przez działanie prokuratury, a przede wszystkim UOP. (...)

Podsumowanie

Zatrzymanie Andrzeja Modrzejewskiego było wynikiem realizacji planu gospodarczo-politycznego ekipy Kwaśniewskiego – Millera – Kaczmarka - Kulczyka zmierzających do zawłaszczenia sektora petrochemicznego i sprzedaży go Rosji uzależniając tym samym trwale Polskę od Rosji w sferze energetycznej. Chodziło też o przejęcie zysków płynących z importu ropy przez spółki mafijne powiązane z ekipą rządzącą. Szczególną rolę odegrał Jan Kulczyk, który w tamtych miesiącach działał de facto jako przedstawiciel Skarbu Państwa i główny decydent rozstrzygający losy polskiego sektora petrochemicznego. Rola Kulczyka wynikała m.in. ze szczególnego poparcia, jakie udzielał mu Prezydent Państwa, w tym wyposażając w pisemne upoważnienie do rokowań z Rosjanami. Nie byłoby to jednak możliwe bez uprzedniej decyzji środowiska postkomunistycznego (Kwaśniewskeigo i Millera) przekazania sektora paliwowego Rosji. Zatrzymanie Modrzejewskiego miało na celu wymuszenie na członkach Rady Nadzorczej odwołanie, czego nie można było osiągnąć zgodnie z prawem. W celu realizacji tych zamiarów zsynchronizowano działanie UOP, prokuratury oraz publicznej telewizji. Współdziałanie wszystkich tych czynników było konieczne dla uzyskania skutku.

W trakcie tych działań doszło do zmowy mającej na celu przestępstwo polegające na posłużeniu się organami państwa (UOP, prokuratura) dla osiągnięcia prywatnych (Kulczyk) i grupowych (Miller, Kwaśniewski, Kaczmarek) korzyści. Zasadniczym celem było zaś działanie na szkodę państwa polskiego poprzez dążenie do przekazania sektora petrochemicznego Rosji na zasadach sprzecznych z polską racją stanu i narażając bezpieczeństwo państwa.

Antoni Macierewicz